Zbigniew Król: W Środzie jesteście znani między innymi za sprawą ogólnopolskich turniejów debat oksfordzkich, w których z sukcesami startują nasi licealiści. Na czym polega fenomen tej formy edukacji?

Karolina Kolbuszewska: Debata oksfordzka fantastycznie rozwija bardzo różne kompetencje. Z naszej perspektywy, jako muzeum historycznego, jest to też znakomita forma edukacji. Żeby dobrze zadebatować, nie wystarczy przeczytać to, co jest na pierwszej stronie podręcznika. Trzeba dotrzeć do dodatkowych źródeł i bardzo mocno zgłębić temat. Dzięki debatom możemy się na tematy historyczne mądrze pokłócić. Nawet jeśli historia jest już w pewien sposób opowiedziana, to wśród historyków wciąż trwają spory o ocenę decyzji czy motywacji ludzi. Debata uczy patrzenia na różne strony medalu i rozumienia różnych racji, co przekłada się na rozumienie ludzi w ogóle.

 

Średzianie dobrze sobie radzą?

Środa Wielkopolska jest obecnie jednym z liderów debat historycznych. W tym roku wygrała nasz ogólnopolski turniej, w którym brały udział 24 drużyny. Te sukcesy wynikają z ogromu pracy i zaangażowania zarówno uczniów, nauczyciela, jak i dyrekcji szkoły. W debatach, tak jak w sporcie, trening czyni mistrza.

 

W Środzie od lat mówi się o potrzebie stworzenia lokalnego muzeum. Pani kieruje placówką, która nie ma długiej historii. Z jakimi problemami mierzyliście się na początku?

Nasze muzeum jest specyficzne, bo stoi na trzech nogach. Mamy wielkiego bohatera, Witolda Pileckiego. Mamy jego żonę Marię, w której domu rodzinnym mieści się muzeum. I wreszcie, przez postać Marii, bohaterem jest też sama miejscowość Ostrów Mazowiecka i ziemia ostrowska. Największym wyzwaniem było przekonanie społeczności lokalnej, że to jest miejsce dla nich. Miejsce, gdzie mogą czegoś ważnego doświadczyć, spotkać się i wspólnie coś zrobić. To codzienna praca, którą wykonujemy. Pokazujemy, że jesteśmy takim „hubem pamięci”, gdzie można bezpiecznie zdeponować pamiątki i wspomnienia, wiedząc, że będą służyły kolejnym pokoleniom.

 

Jakie były największe wyzwania w opowiadaniu tak trudnej historii jak życie rotmistrza Pileckiego?

Prawda jest taka, że po Witoldzie Pileckim zachowało się niewiele pamiątek. Tworząc wystawę, nie mieliśmy wielu przedmiotów, którymi moglibyśmy opowiedzieć jego historię. Musieliśmy w związku z tym bazować na dodatkowym języku – multimediów, relacji czy filmu, który kończy naszą wystawę stałą. To film pokazywany na trzech ścianach, opowiadający o ostatnich miesiącach życia Witolda. Mimo że wystawa stała z natury rzeczy się nie zmienia, nasza cały czas ewoluuje, bo po otwarciu muzeum zaczęło nam przybywać cennych pamiątek i staramy się znaleźć dla nich miejsce.

 

Wydaje się, że muzeum historyczne to miejsce raczej dla starszego odbiorcy. Tymczasem pani wspomina o pracy z najmłodszymi.

Tak, i to jest fascynujące. Największe sukcesy w budowaniu relacji osiągamy właśnie wśród młodzieży szkolnej. To grupa najbardziej otwarta na nowości. Często widzimy scenę, gdy do muzeum wchodzi rodzina, a małe dzieci od razu biegną w znanym sobie kierunku, bo już tu były. Rodzice idą za nimi, często po raz pierwszy. Długo zapieraliśmy się przed tworzeniem oferty dla przedszkolaków, uznając, że historia Pileckiego jest dla nich za trudna. Jednak same przedszkola wymusiły na nas przygotowanie takiej oferty.

 

Jak opowiedzieć przedszkolakowi o rotmistrzu Pileckim?

Trzeba to robić po trochu. Pokazujemy im to, co jest dla nich zrozumiałe i fajne. Że Witold Pilecki też był małym dzieckiem, lubił słuchać bajek, które czytała mu mama, że bawił się, musztrując kwiaty i ustawiając z nich wojska. Później, że był harcerzem. To kody, które są dla nich czytelne. Mamy nadzieję, że gdy podrosną, będą do nas wracać po kolejną porcję wiedzy, aż w szkole średniej będą gotowi pracować z tekstem źródłowym „Raportu Witolda”.

Muzeum, które zaprasza do środka.

 

Dzisiejsze muzeum to już nie tylko sale wystawowe.

Dokładnie. Kiedyś mówiło się o muzeach narracyjnych i nasze pod względem formy absolutnie się w to wpisuje. Dziś jednak idziemy o krok dalej, w stronę muzeum partycypacyjnego. Takiego, które współpracuje z odbiorcami i daje im przestrzeń do wspólnego działania. Przy naszym muzeum działa Młodzieżowa Rada Muzeum, złożona z licealistów, która realizuje własne projekty. Jesteśmy też otwarci na współpracę z lokalnymi badaczami historii.

 

Najbardziej spektakularnym przykładem jest wasza współpraca z teatrem.

To fantastyczna historia. W Ostrowi od lat działał amatorski Teatr Muzyczny Druga Zwrotka. Jeszcze zanim powstało muzeum, stworzyli spektakl o Pileckim. Półtora roku temu przyszli do nas z pomysłem, by opowiedzieć historie lokalnych bohaterek – stworzyć spektakl z gatunku „herstory”. Tak powstał musical „Cichy front”. Czasem o postaciach, o których opowiadają, mieliśmy w źródłach zaledwie dwa zdania, a oni stworzyli z tego piosenkę i postać. Te historie, choć lokalne, są uniwersalne – żołnierka AK, osoba ratująca Żydów, nauczycielka tajnych kompletów. Wystarczy podłożyć pod nie nazwiska z własnej historii. Teraz ten teatr stał się naszym towarem eksportowym i jeździ ze spektaklami po całej Polsce.

 

Jakie są plany na przyszłość, biorąc pod uwagę ograniczenia? Muzeum z zewnątrz wygląda bardzo niepozornie.

Tak, wielu zwiedzających wchodzi z przekonaniem, że to muzeum na 15 minut. Tymczasem zwiedzanie zajmuje minimum dwie godziny. Mamy niewiele ponad 200 metrów kwadratowych, więc możliwości rozwoju samej wystawy są ograniczone. Dlatego wychodzimy na zewnątrz. Otacza nas piękny ogród, który daje przestrzeń na wystawy czasowe. Wychodzimy też w powiat, na przykład z wystawą plenerową „Pilecki – Wyszyński. Portret podwójny”. Najważniejsze jest jednak to, że ludzie nam zaufali. Zobaczyli, jak pracujemy i że jest to miejsce, w którym ich pamiątki będą bezpieczne. Coraz częściej przekazują je do naszych zbiorów, a to największy dowód na to, że nasza praca ma sens.